U Potrazi za Nevidljivim Pejzazom - uvod u idejnu mapu Terencea McKenne 4

Hrana Bogova 2

U prvom dijelu knjige, koji nosi naziv Paradise (Raj), Terence McKenna razmatra mogućnost objašnjenja ljudske evolucije kroz dinamiku odnosa primata i halucinogenih gljiva uključenih u njihovu ishranu. Evolucija kod viših životinja se odigrava sporo, operirajući u vremenskim rasponima rijetko manjim od milion godina i još češće u desetinama miliona godina. Ali nastanak modernog čovjeka iz viših primata – sa enormnim promjenama u veličini mozga i ponašanju – desio se za nešto manje od tri miliona godina. Fizički, u posljednjih 100 000 godina, promijenili smo se naizgled sasvim malo. Ali zapanjujuće širenje kultura, društvenih institucija i lingvističkih sistema došlo je tako brzo da većina modernih naučnika nije ni pokušala da pruži objašnjenje za to.

Promišljati ljudsku evoluciju, piše McKenna, evidentno znači promišljati evoluciju ljudske svijesti. Svoje zaključke o ulozi psilocibina u tom procesu, on bazira na efektima koje psilocibin ima na ljudsku svijest. Ovi efekti dešavaju se na tri nivoa: u malim dozama, psilocibin poboljšava vizualnu percepciju, u nešto većim dozama podstiče seksualno uzbuđenje, dok u velikim dozama izaziva ekstatična stanja duha i glosolaliju - psilocibin ima izuzetnu osobinu da stimulira kapacitet mozga za formiranje jezika. Sinestezija, kao sposobnost stvaranja slika u umu druge osobe kroz upotrebu vokalnih zvukova, bila je jedna od brojnih promjena do kojih je došlo uvođenjem psilocibina u ishranu primata.

Posljednje poglavlje prvog dijela knjige geografski locira izvorni raj o čijem gubitku raspredaju mitove sve potonje kulture i religije. Nastanak jezika, partnerskog društva i kompleksnih religioznih ideja mogao se desiti nedaleko od oblasti gdje su se pojavili prvi ljudi – u savanama tropske i suptropske Afrike. Tassili-n-Ajjer od prije 12000 godina je možda bio partnerski raj, gdje je kultura lovaca-skupljača postepeno ustupala mjesto domestifikaciji životinja i biljaka. U tom miljeu ljudi su, u potrazi za hranom, pronašli psihoaktivne gljive (koje rastu u balezi goveda), konzumirali ih i deifikovali. «Jezik, poezija, ritual i mišljenje iznikli su iz tame uma hominida. Raj nije mit – za prahistorijske ljude visoravni Tassili-n-Ajjer, raj je bio dom.” Na pećinskim slikama koje datiraju iz vremena od kasnog neolitika do prije 2000 godina nalaze se najstariji poznati prikazi šamana, sa rukama punim gljiva i gljivama koje im rastu po tijelu. Predstave slične ovima u Tassiliu, nalaze se u tkaninama Perua iz prekolumbovskog doba.

Pećinske slike iz vremena koje su naučnici nazvali “periodom okruglih glava” (zbog karakterističnog stila prikazivanja ljudske figure) neporecivo pokazuju da je tu postojao kult goveda i kult Velike Boginje. Slika iz Inaouanrhata u Tassiliu uključuje prekrasnu predstavu žene koja pleše. Sa ispruženim rukama i horizontalnim rogovima sa obje strane glave, ona je utjelovljenje Velike Boginje. Istraživači koji su je pronašli smatrali su da je u vezi sa egipatskom boginjom Izis, mitskom zaštitnicom kultivacije žitarica.

Povlačenje glečera sa evroazijskog kopna i istovremeno isušivanje afričkih savana postepeno su doveli do “izbacivanja iz raja”, kako je alegorično prikazan u Genezi. Stanovnici Tassilia počeli su da se kreću “istočno od raja” i moguće je pratiti ovu migraciju kroz arheološke nalaze. Sredinom 10 milenija pr.n.e., u slabo naseljenoj Palestini došlo je do iznenadne pojave izuzetno napredne natufijske kulture, koja je donijela progres u veličini naselja, u umjetnostima, zanatima, tehnologijama, kakav do tada nije viđen na Bliskom Istoku ili bilo gdje na planeti. Tu nalazimo izuzetne primjere naturalističke umjetnosti. «Uprkos pretpostavci evropske akademske arheologije da je takva kultura morala imati veze sa nastambama Stare Evrope, skeletski dokazi iz Jerihona, gdje je natufijska kultura dostigla vrhunac, pokazuje jasno da su žitelji bili evroafričkog porijekla, robusne građe i dugačkih lobanja. Keramički dokazi takođe govore u prilog ideji o afričkom porijeklu: u natufijskim nalazištima otkrivena je tamna, pečena, monohromna grnčarija poznata kao saharsko-sudanska. Grnčarija ovog tipa je nađena u blizini egipatsko-sudanske granice, u okruženju koje sugerira da su tu bila prisutna pripitomljena goveda. Takva grnčarija je nađena unutar i u blizini Tassilia i očigledno se pojavila krajem “perioda okruglih glava”.» Zapadna Sahara nije bila uzeta ozbiljno u obzir kao mogući izvor napredne kulture koja je ušla u Palestinu sredinom 10 milenija pr.n.e., smatra se da se «natufijska kultura javlja potpuno razvijena iz nepoznatih korijena u prošlosti».

Dok se Tassili-n-Ajjer može smatrati najzapadnijom lokacijom partnerske kulture, dotle je Qatal Huyuk, u centralnoj Anadoliji, njena neolitska kulminacija na istoku. Qatal Huyuk je opisan kao “veoma bogat i luksuzan grad”, koji dostiže vrhunac razvoja sredinom sedmog milenija pr.n.e. Iskopavanja su otkrila oltare sa bareljefima sa prikazom goveda i zadivljujućim slikarstvom jedne složene civilizacije, koja je bila 3000 ili 4000 godina ispred svog vremena. I ponovo je zaključak bio da “zrela kompleksnost tradicije na ovom neolitskom nalazištu pretpostavlja… kasnopaleolitskog pretka o kome nemamo traga”. McKenna smatra da je taj “nepoznati predak” bila kultura Tassili-n-Ajjera: «Natufijska kultura je bila prelazna kultura koja direktno povezuje kulturu “okruglih glava” u Africi sa Qatal Huyukom. Najčešći motivi u Qatal Huyuku su goveda i bikovi, a potom, lešinari i leopardi – sve životinje iz afričkih savana.”

Dolaskom indoevropskih plemena, kojima je izum bornih kola i pripitomljavanje konja omogućilo brže kretanje sa ciljem osvajanja, u Anadoliju je prenesen dominatorski stil ratovanja i hijerarhije koji je srušio posljednju veliku partnersku civilizaciju. Qatal Huyuk je uništen nizom požara i napušten oko 6500. pr.n.e. Od tada, društvene institucije zasnovane na partnerstvu i religiji Majke Boginje doživljavaju postepeno opadanje na Bliskom Istoku. Izbjeglice iz Qatal Huyuka su se rasule posvuda, a neke od njih su stigle do Krita.